Rennet’de aktif madde kaymosindir. Kaymosın, biyoteknolojiyi de içine alan başka yollarla da üretilebilir. Biyoteknoloji metodu ile de elde edilen Kaymosln helaldir.

Eğer etiket ürünün rennet ihtiva ettiğini belirtiyorsa, hayvan kökenli olduğu anlaşılmalıdır. Böylece, kökeni an-laşılıncaya kadar, Müslüman tüketici nezdinde, bu ürün şüpheli olma şartlarında kabul edilmelidir.

Eğer köken buzağı olduğu halde İslami usule göre kesilmemişse ürünün, Helal şartlarda olduğu söylenemez. Bu sebeple, bu ürünlerden emin olabilmek için üretici firmaya müracaat edip, doğru bilgiyi almaya çalışmak zorundayız.

En iyisini Allah (c.c.) bilir.

Çoğunlukla İslâm toplum yapısına uymayan lokantaları ilgilendiren bir soru olarak düşünebiliriz.

Burada üç temel özellik söz konusudur.

• Birincisi et ve kümes hayvanının bizatihi kendisidir.
• İkincisi ayıklama ve hazırlama metodudur.
• Üçüncüsü ise yemeği şekillendirmek için kullanılan diğer maddelerdir.

Diğer maddelerde devam edersek, pek çok yemekler sandviç veya ekmek, bazı katkı maddeleri ve çeşni vericilerden oluşmaktadır. Bu maddelerin helâl olduğu konusunda emin olmak ihtiyacı söz konusudur. Türetilen katkı maddelerinin hayvan içerikli olabileceği ihtimali sebebi ile her zaman güven sağlanamaz.

Şimdi, büyükbaş ve kümes hayvan etlerini göz önünde tutalım. Hristiyan ve Yahudilerin kestiği hayvanların Müslümanlar tarafından yenebileceği manasına gelen Ehl-i Kitabın yiyecekleri hakkında yorumlanmış bazı ayetler mevcuttur. Diğer taraftan, Allah adının anılmadığı, Allah adına kesilmediği bilinen hayvanların etlerinin yenmesinin haram olduğunu bildiren ayet söz konusudur. Bugün Ehl-i Kitap kabul edilen insanlar, maalesef Allah adını anmadan ve İslami usule uymayan şartlarda hayvanları boğazlamaktadırlar. Bundan dolayı onların kestiği hayvanların etleri helâl kabul edilemez. Bunlar bir fikir birliğinin oluşamayacağını gösteriyor.

Ek olarak bir Hadis-i Şerifte: “Helal apaçıktır, haram da apaçıktır. Ancak her ikisinin arasında şüpheli bir kısım vardır.” hadisi bize demektedir ki; her kim, bu şüpheli şeylerden kaçınırsa, günah işlemekten kendisini muhafaza etmiş olur. Kimde kaçınmazsa günah işlemiş duruma gelir. Açıkça helal olmadığı anlamına geldiği hissedildiğinde en iyisi kaçınmaktır.

En iyisini Allah (c.c.) bilir.

2) Ne içmede ne de pişirmede asla klorlu olabilecek su kullanmayın. Özellikle pişirme sırasında klor yoğunluk kazanabileceğinden daha da tehlikeli olabilir.

3) Gıdalarınızı paslanmaz çelik ya da cam kaplarda pişirin. Az su kullanın. Düdüklü tencere, mikro dalga fırını ve alüminyum kap kullanmayın.

4) Alkollü içki kullanmayın. Yoğun sigara dumanı olan yerlerden kaçın.

5) Rafine besinler ve muamele görmüş gıdaları kullanmayın. Yedikleriniz ne derecede doğal ve taze iseler o kadar yararlıdırlar.

6) Toksik maddelerle ilaçlanmış sebze ve meyveleri kullanmayın. Bahçeniz varsa bu ürünleri kendiniz yetiştirin.

7) Tuzu azaltın ve iyotlu tuz kullanın.

8 ) Patates, kuru fasulye, fındık, yeşil sebzeler gibi potasyum yönünden zengin gıdalar alın…

9) En az 8 saat uyuyun. Gündüz ara sıra dinlenin. Elinizden geldiğince hareketli olun.

10) Bitki çayları için, kekik, kuşburnu, ıhlamur, adaçayı gibi,

11) Beyaz ekmek yerine, çavdar, yulaf, kepek ekmeği ve bulgur kullanın. Esmer pirinç de tavsiye edilir.

12) Sadece koyun sütünden yapıldığına inandığınız peynir ve yoğurtları yiyin.

13) Taze meyve yerken, içerdiği şeker düzeyine göre elma, armut ve portakal gibi iri meyveler günde 3-4 tane, çilek, vişne; kiraz ve ahududu gibi meyveler 150/200 gram yenebilir.

14) Zeytinyağı kullanın.

15) Taze olarak beyaz etli derin su balıkları yiyin.

16) Kuzu eti ve ciğeri yiyin.

17) Kavrulmamış kayısı çekirdeği yiyin

18) Bol bol ısırgan otu yiyin… Tohumunu balla karıştırın, kendisini börek ya da salata şeklinde yiyin.

19) Acı biber dışındaki baharatları kullanabilirsiniz.

20) Soğan ve sarımsağı da bol bol tüketin…

Zincirdeki bütün karbon atomları tüm olarak hidrojen atomlarıyla bağlandığı zaman yağ asidi SATURE (hidrojenle doymuş veya sadece doymuş olarak isimlendirilir).

Şayet zincirdeki iki karbon atomu çift bağ yapmışsa ve bir hidrojen atomu ortadan kalkınışsa bu yağ asidi NONSATURE’dir (doymamış). Zira bu yağ asidi daha hidrojen alabilecek durumdadır. Tek bir çift bağ, bir mono-non sature yağ asidini belirtir. İki veya daha fazla çift bağı olan yağ asitleri poli-non sature yağlar olarak sınıflandırılır.
Sığır donyağı ve bazı bitkisel yağlar yüksek oranda sature yağlar içerir. Örneğin kakao yağı veya suni olarak hidrojen ilave edilen yağlar (margarinler) sature yağlar sı-nıfındandır.

Nonsature yağların çift bağları, oksijen atomuyla doyurulursa (peroksidase etkisi ile) bu yağ asitleri, kanser yapıcı bileşiklere parçalanır.

Yağ asitlerindeki karbon hidrojen bağları, yağların kalorik enerjilerini tayin eder. Yağlar genellikle enerji bakımından zengindir ve bilinen en yoğun kalori taşıyıcılarıdır. Rafine şekerden iki kat fazla kalori taşır.

Gerçekte yaşayan tüm canlı organizmaların bir miktar yağa gereksinimi vardır. Yağlar vücutta enerji depolarıdır, ayrıca hücre zarlarının bütünlüğünün korunmasında ve diğer birçok fonksiyonda rolü olan hormona benzer yapıdaki prosteglandin imalinde yağa gerek vardır.

“Vettini vezzeytuni vetturisinine ve hazal beledi! emin”. Bu ayette zikri geçen zeytin ve ondan çıkartılan zeytinyağı, Mukaddes Kitabımızın pek çok ayetinde ve Peygamberimiz (s.a.v.)’in pek çok hadislerinde çeşitli özellikleri dile getirilerek övülmüş ve insanlara tavsiye edilmiştir. İnternet sitelerinden elimize ulaşmış olan aşağıdaki bilimsel yazı, bu övgünün ve bu tavsiyenin ne kadar yerinde olduğunu gösteren önemli belge niteliğindedir.

“Akdeniz uygarlığının sembolü olan zeytin ağacı, tarih boyunca bu bölgede kurulan tüm uygarlıkların temelini oluşturmuştur. Zeytinin anavatanının ve gen merkezinin Güneydoğu Anadolu olduğu eskiden beri bilinmektedir. Son yıllardaki çalışmalarda Hatay, Kahramanmaraş ve Mardin şeridinde zeytin ağacının en alt türüne rastlanılmış olması bu yargıyı kesinleştirmektedir. Güneydoğu Anadolu’da ilk yerleşimini tamamlayan zeytin, Batı Anadolu’ya ve oradan da Ege Adaları yolu ile Yunanistan, İtalya, Fransa ve İspanya’ya kadar uzanmıştır. Sicilya yolu ile Kuzey Afrika’ya sıçrayan zeytin, Güneydoğu Anadolu’dan çıkarak Suriye ve Mısır üzerinden ilerleyen ikinci kol ile birleşmiş ve böylece Akdeniz’in tüm güney kıyılarına yayılmıştır. Bir üçüncü kol da Irak ve İran üzerinden Afganistan  ve   Pakistan’a  kadar  ilerlemiştir. XVI. yüzyılda İspanyollar tarafından Güney ve Kuzey Amerika’ya götürülmesi ile zeytinin dünyadaki yayılışı tamamlanmıştır. Zeytin yetiştiriciliğinin ilk insanlarla birlikte başladığı kabul edilmekte ve “Zeytin bütün ağaçların ilkidir.” denilmektedir. Zeytinin, insanlık tarihindeki önemine tüm kutsal kitaplarda, yaradılış ve kuruluş efsanelerinde yer verilmektedir. Arkeolojik ve jeolojik buluntular da zeytinin M.Ö. 6000 yılından beri kullanıldığını göstermektedir. Zeytinden yağ elde edilmesinde kullanılan ilk yöntem, zeytinlerin önce ayakla ezilmesi ve sıcak su ile yağının alınması şeklinde olmuştur. Bugün için dünya üstünde bulunmuş en eski zeytinyağı tesisi, M.Ö. 6. yüzyıla aittir ve İzmir’in Urla ilçesi yakınlarındaki antik Klazomenai kentinde bulunmaktadır. Daha sonraları Romalılar zeytinin iki taş arasında ezilmesine dayanan yöntemi bulmuşlardır. İlk zamanlarda taşın dönmesi insanlar tarafından sağlanırken, daha sonra bu iş için hayvan gücünden yararlanılmıştır. Zamanla, ezilen zeytin hamurunun sıkıştırılması için Arşimet vidasının döndürülmesi ile oluşturulan basınçtan faydalanılmıştır. Mengene tabir edilen bu usul günümüzde de halen kullanılmaktadır. XIX. yüzyılda buharın kullanılmaya başlaması ile zeytinyağı sanayiinde yeni bir döneme girişilmiş ve daha yüksek basınçla daha fazla zeytin işleme olanağı doğmuştur. Bu iş için kullanılan hidrolik presler teknolojik gelişmelere paralel olarak dizel motoru ve elektrikle çalışabilecek biçimde geliştirilmiş ve zamanla günümüzde kullanılan en modern sistem olan kontinü tesislere dek gelinmiştir. Zeytinyağı bu süreç boyunca Akdeniz insanının önemli bir gıdası olması yanı sıra, Akdeniz ticaretinin de temelini oluşturmuş ve sadece bir besin maddesi olarak değil aynı zamanda ışık kaynağı, sağlık ve güzellik iksiri olarak da kullanılmıştır.

ZEYTİNYAĞININ İNSAN SAĞLIĞI VE BESLENMESİNDEKİ ÖNEMİ

Zeytinyağı; vücut için gerekli ancak sentez edilemeyen temel yağ asitleri ile sadece yağda eriyebilen E vitamininin kaynağını oluşturması ve yüksek kalori değeri (16 mi zeytinyağı 120 kalori içermektedir) yanı sıra, meyve suyu gibi natürel tüketilebilen tek yağ olma özelliği ve kendine has renk, koku, tat ve aromasıyla insan beslenmesinde çok önemli bir konuma sahiptir. Zeytinyağının başta kalp-damar hastalıkları olmak üzere sindirim sistemi, kemik yapısı beyin ve sinir dokuları üzerinde çok önemli fonksiyonları bulunmaktadır. Zeytinyağı, kalp-damar hastalıklarında temel risk faktörü olan kolesterolün, damar tıkanıklığına yol açan “LDL” bileşenini azaltıcı rol oynarken, yararlı ve koruyucu olan “HDL” bileşenini değiştirmez. Bu özelliği ile kalp sağlığı açısından en uygun yağdır. Kan hücrelerinin kümeleşmesinde rol oynayan faktörlere karşı etki göstererek kan damarlarında pıhtılaşma riskini azaltır. Zeytinyağı sıcak ve soğuk tüketildiğinde mide asitliğini azaltarak gastrit veya düodenal ülserlere karşı koruyucu bir rol oynar.

Zeytinyağı safra salgısını canlandırıcı, safra kompozisyonunu düzenleyici ve safra kesesinin boşalmasını sağlayıcı özellikleri nedeni ile safra taşı riskini azaltır ve taşların erimesine yardımcı olur.

Bağırsaklar tarafından en iyi emilen yağdır ve bağırsaklardan geçişi düzenleyici özelliği vardır.

Tüm yağlar arasında en dengeli kimyasal pozisyona sahip olduğundan kemik mineralizasyonunun iyileşmesini sağlar ve normal kemikgelişimine yardımcı olur. Zeytinyağında yaklaşık %80 oranında bulunan oleik asit insan sütündeki en önemli yağ asididir ve doğumdan hemen sonra bebeğin sinir dokularının gelişiminin sağlanmasında temel bir işleve sahiptir. Ayrıca yeni doğmuş bebeklerde 6/1 oranında gerekli olan linoleik-linolenik asit oranı zeytinyağında optimum seviyede olduğundan, bebek bekleyen ve emziren annelerin beslenmesinde en uygun yağdır. Zeytinyağı aynı zamanda dokuların yaşlanmasını önler ve yaşlanmanın beyin fonksiyonları üzerindeki yıpratıcı etkisini azaltır.

Mükemmel kimyasal yapısı ve önemli ölçüde antiok-sidan (tokoferol) içermesi nedeni ile, diğer yağlara göre yüksek sıcaklıklarda bile daha dayanıklıdır ve bu özelliğine bağlı olarak kızartmalarda kullanılabilecek en sağlıklı yağdır.

ZEYTİNYAĞI KANSERE İYİ GELİYOR

“(Sizin için) Tûr-i Sina’da yetişen bir ağaç yarattık ki, bu ağaç hem yağ ve hem de ekmeğinize katık edecekleri verir.” (Mü’minun, 20)

“Zeytinyağını yiyiniz ve onunla yağlanınız! Zira o, mübarek bir ağaçtan meydana gelmektedir.” (Hadis-i şerif)
Dinimizde övgü ile tavsiye edilen az sayıdaki gıda maddelerimizden biri olan zeytinyağının kansere karşı da hem koruyucu, hem de tedavi edici özelliklerinin bulunduğunu anlatan, kendi başından da kanser vakası geçmiş bir uzman doktorun anlattıklarını istifadeniz için sunuyorum.

ZEYTİNYAĞI HARİKASI!

Egzoz gazları, fabrika bacalarının kustuğu kanserojenler, içme sularımıza karışan sanayi atıkları, bir yandan da belediyelerin temizlemek için suya kattıkları klor, fast food gıdalardaki, hazır yiyeceklerdeki tehlikeli katkı maddelerine karşı elimizde iki silah var:

EKMEĞİMİZ VE ZEYTİNYAĞIMIZ

Bugün dünyanın en önemli kanser ilacı olarak kabul edilen köpekbalığı kıkırdağı Küba’nın ihracat kalemleri arasında ilk sırada yer alıyor. Köpekbalığından çıkarılan squalene adlı madde sızma zeytinyağında bol miktarda bulunuyor. Günde 100 el. zeytinyağı tüketimi ile köpekbalığı kıkırdağından alınacak kadar squalene alınır…
Bu konuda önemli çalışmaları olan Dr. Klinkhamer: “Büyük ilaç firmaları, havucun ya da baklanın sağlık yönünden değerini araştırmayı istemezler. Zira kendi ürünlerine büyük yatırımları vardır. Para musluğu neredeyse, ilgi ve araştırma da o tarafta. Böylece anlaşılıyor ki, konvansiyonel tıbbın kanser problemini çözmesi olanaksızdır” ifadesini kullanıyor.

KÖPEKBALIĞI KIKIRDAĞI YERİNE ZEYTİNYAĞI

İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından yayımlanan “Tarihten Günümüze İzmir Mutfağı” adlı kitabta, zeytinyağının Akdeniz’in bir mucizesi olduğu vurgulanır. Gerçekten de, Akdeniz’de kalp krizleri ve kanser dünya ortalamalarının çok altındadır.

Şehirlerimizde egzoz gazları, fabrika bacalarının kustuğu kanserojenler, içme sularımıza karışan sanayi atıkları, bir yandan belediyelerin temizlemek için suya kattıkları klor, fast food gıdalardaki, hazır yiyeceklerdeki tehlikeli katkı maddelerine karşı elimizde iki silah vardır: Ekmeğimiz ve zeytinyağımız… İkisine de çok iyi sahip çıkmalıyız.

- Evet, Köpek balığı karaciğerinde bulunan Squalene maddesi tümörlerin yok edilmesinde yapıtaşı niteliğindedir. Bu madde bazı böceklerde ve karıncalarda da vardır. Squalene kanser tedavisinde başarı ile kullanılmaktadır. En önemli üreticisi Küba’nın da önemli bir zenginlik kaynağıdır. Ancak unutmayınız ki bu maddenin en çok bulunduğu madde ise bizim sızma, geleneksel yöntemlerle çıkarılmış zeytinyağıdır. Zeytinyağında yüzde 2 oranında Squalene bulunur. Günde en az 100 el. zeytinyağı tüketen bir kişi gerektiği kadar Squalene almış olur. Amerikan Tabipler Birliği’nin yayınladığı Archive of Internal Medicine Dergisi’nin 12 Ocak 1998 sayısında çıkan bir makale hayati bilgiler içeriyor. İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nden başta Dr. Alicya Wolk olmak üzere 8 bilim adamının yıllar süren 61.471 kadın üzerinde yaptıkları araştırma da şu çok önemli sonucu vermiştir: Zeytinyağı kanser riskini yüzde 50′ye yakın azaltmaktadır. Buna mukabil soya, mısır, ayçiçek yağları ve margarinler kanser riskini yüzde 69 yükseltmektedir. O nedenle buğday kadar önemli olan zeytinyağının tüketiminin artmasına çalışmamız gerekiyor.

Kandaki kolesterolün büyük bölümü resptörler ve hücre membranın yapı taşları olan proteinler tarafından tutularak kullanılır. Kandaki LDL’nin kullanılmayan bölümü tekrar karaciğere gelerek parçalanır ve bir bölümü VLDL halinde paketlenir ve tekrar kandaki devir-daime verilir. Kolesterolün devir-daimi geri beslenme (feedback) mekanizması ile değişir. Bu mekanizmayla ilgili olarak safra kanallarına ve buradan bağırsağa geçen kolesterolün 1/3′ü bağırsak duvarından geri emilir. 2/3′ü ise dışkı ile atılır.

Karaciğerdeki kolesterolün bir kısmı, buradaki enzimlerin etkisiyle safra asitlerine dönüştürülür. Böylece kolesterolün bir bölümü safra kanalından bağırsaklara geçer. Araştırmacılara göre sature yağlardan non-sature yağları yemek alışkanlığına döndüğü zaman bağırsaklara geçen kolesterol miktarı da artacaktır. Bunu nedeni nonsature yağların LDL parçalanmasını arttırmasıdır. Buna bağlı olarak nonsature yağlarla beslenilmeye başladıktan 4-6 hafta sonra kandaki kolesterol seviyesi de düşük bir değerde sabitleşecektir. Diyetteki sature yağ oranı artınca durum tekrar tersine döner. Vücutta kolesterol imalı artar vücuttan kolesterol atılması bloke edilir (engellenir). Kanda LDL artarak damar tıkanıkları oluşur.

Amerika’da yapılan bir araştırmada bir günde ortalama 500 mg kolesterolün sindirim kanalından emildiği ve bunun her 100 mg’i için kan kolesterol seviyesinin %5 mg arttığı ortaya konmuştur. Kolesterolün kan seviyesi 250 mg/günü geçtiği zaman kalp hastalıkları riski artmaktadır. Kan kolesterol seviyesindeki %1 oranındaki azalma kalp hastalıklarına yakalanma riskini %2 oranında azaltacaktır.

Genel Sorular:

1. Akrilamid (Acrylamide) nedir?

Akrilamid, poliakrilamid malzemeleri yapmak için kullanılan bir kimyasaldır. Poliakrilamid, içme ve atık sularının iyileştirilmesinde partikülleri ve diğer katışık maddeleri temizlemek için kullanılır. Poliakrilamid, aynı zamanda kâğıt ve kozmetiklerde yapıştırıcı madde yapımında kullanılır. Poliakrilamid malzemeler, küçük miktarlarda akrilamid ihtiva ederler. Akrilamid, baraj altyapılarının ve tünellerin yapımında da kullanılır. Aynı zamanda, son araştırmalarda, Akrilamidin yüksek sıcaklıklarda hazırlanmış bazı gıdalarda, gıdanın bünyesinde oluştuğu da ortaya çıkmıştır.

2. Problem nedir?

Akrilamid’in hayvanlarda kansere sebep olduğu bilinmektedir. Ayrıca, akrilamidin belli dozlara çıkıldığında, insan ve hayvan sinir sisteminde zehirlenme etkisi yaptığı da bilinmektedir. 2002 yılında İsveç ulusan gıda merkezi yüksek sıcaklıkta işlem görmüş gıdalarda akrilamidin yüksek boyutlarda oluştuğunu ortaya koyan bir rapor yayınladı. Daha sonra, Hollanda, İsviçre,Norveç, İngiltere ve ABD gibi ülkelerde pişirilmiş ve sıcak işlem görmüş gıdaların pek çoğununda akrilamidin oluştuğunu ortaya koyan çalışmalar yapıldı. Daha önceki Akrilamid hakkındaki ilgilenmeler, daha çok işlerinde akrilamid kullanan işçiler ve sigara içenler üzerinde odaklanmıştır.

3. Yüksek sıcaklıkta pişirilmiş gıdalarda akrilamid nasıl ve niçin oluşmaktadır?

Halen, akrilamidin gıdalarda nasıl oluştuğuna dair bilgi ve anlayış çok azdır ve bilinen şu ki; yüksek sıcaklıklarda pişirilmiş veya işlem görmüş bazı gıdalarda, tabii olarak oluşmaktadır ve yüksek sıcaklıkta bekleme süresi ile de artmaktadır. Bugüne kadar akrilamid oluşumunun en büyük değerleri nişastalı (patates ve mısır gevreği, patates kızartma, tost edilmiş ekmek, bisküvi, kraker ve cipsi gibi) ürünlerde bulunmuştur. Gıdalarda oluşmasının artma veya azalma şartları kadar, gıdalarda akrilamidin niçin oluştuğunu izah edebilmek için daha fazla araştırmayı gerektirmektedir.

4. Gıdalardaki akrilamidden korunmak için ne yapılabilir? Patates cipsi ihtiva eden veya benzeri nişastalı gıdaları yemeği durdurmalı mıyız?

Gıdalarda akrilamidin oluştuğu sıcaklıklar tam olarak bilinmemektedir. Mamafih, gıdaların haşlama sıcaklığı olan 120°C’nin altındaki sıcaklıklarda hazırlanmış gıdalarda, bugüne kadar akrilamide rastlanmamıştır. Gıdalar, çok uzun süre içinde ve çok yüksek sıcaklıklarda aşırı bir tarzda pişirilmemelidir. Ancak bütün gıdalar bilhassa et ve et ürünleri, gıda zehirlenmelerine sebep olan bakterileri öldürmeye yetecek şartlarda pişirilmelidir. Akrilamid üzerinde elde edilen bilgiler, kızartılmış ve yağlı gıdaların tüketimini yavaşlatmayı kapsayan sağlıklı yeme tavsiyesini bugün için güçlendirmiştir.

5. Daha önceden pişirilmiş, işlenmiş ve paketlen miş gıdalar yerine, evde pişirilmiş gıdaları tüketmek daha güvenlimidir?

Tam evet denemez. Bazı şartlarda, evde pişirilmiş gıdalarda da hazır gıdalardaki kadar yüksek akrilamid değerleri oluşabilir.

Kanserle ilgili sorular:

6. Akrilamid’den kanseri getiren riskimiz nedir? Şimdi mi? Daha uzun bir zaman sonrası mı? Ve kanserin hangi tipi?

Gıda içindeki akrilamidin vücut tarafından yutulması sonucu olarak insanda gelişecek kanserin olup olmayacağını önceden haber verecek kurumsal modeller, risk hakkında pekişmiş yargılara ulaşmadığı için yeterli güvenirli değildir. Farelerdeki araştırmalar, akrilamidin pişirmeye bağlı olarak oluşan diğer bilinen belirli kanserojenlere benzer bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. İnsanlar için, gıdalardaki kanser oluşturan ajanların izafi gücü bilinmemektedir. Mamafih diyetteki akrilamid düzeylerinin, diğer bilinen kansorejenlere nazaran daha yüksek oluşması muhtemeldir. Uzun müddet akrilamide maruz bırakılmış farelerin testlerinde, böbrek üstü bezlerinde ve testislerinde tümör oluşmasına sebep olduğu görülmüştür. Hava içinde ve cilt ile temasta akrilamide maruz kalmış işçilerin çalışmaları sonucunda kanser oluşumunu kanıtlayacak bir husus bulunmamıştır. Mamafih, bu şekildeki insan kanıtını elde etmek oldukça güç olmaktadır. WHO bünyesindeki uluslar arası kanser araştırma ajansı (IARC) hayvanlardaki kanser kanıtı temeli üzerinde “insanlar için muhtemel kanserojen” ifadesi ile akrilamidi kategorileştirmiştir.

7. Sadece fareler üzerinde yapılan kanser çalışmalarına dayanarak insanlar için bazı şeylerin bir risk taşıdığını söylemek doğru mudur?

Burada, insanlarla ilgi olmayan sonuçların elde edildiği hayvanlarda kansere sebep olan unsurların örnekleri vardır. Ancak, hayvanlarda kansere sebebiyet veren şartların çokluğu insanlarda da kansere sebebiyet verebileceğini mantıklı hale getirir. Bu sebeple, aksi ispat edilmediği müddetçe, bir hayvan kanserojeninin insanlar için de potansiyel olarak kanserojenik olabileceği varsayımı uygulaması uygun bir tespittir.

8. Akrilamidin gıda içinde kabul edilebilir herhangi bir sınır değeri var mıdır?

Akrilamid, etkilerinin başlangıcı doğru bir şekilde ta-nımlanamayan kimyasalların bir gurubunda yer almaktadır. Çok düşük konsantrasyonlarda bile çok düşük riskleri sonuç verirler, fakat sıfır risk içinde olmazlar. Bazı kimyasallar yutulduğu zaman daima bir parça riske neden olurlar. Bu kanserojenler içinde maruz kalma arttıkça, risk artma istikameti göstermektedir. Akrilamid için tolere edilebilir bir seviyeyi ne oluşturur? Sorusu tam olarak bilimsel bir soru değildir. Belirli bir topluma riskin kabul edilebilirliğini tayin etmek için diğer şartların bilinmesine ihtiyaç vardır. Milyonda birden daha az şartlardaki çok düşük risk, bazı tüketiciler için kabul edilebilir şartlardan olabilir. Diğerleri için ise geçerli olmayabilir. Kesin hüküm verebilmek için öncelikli gerekli olan şey, o konuda tabiatın açık bir fotoğrafı ve riskin boyutunun belli olmasıdır. Bu açık fotoğraf akrilamid için halihazırda mevcut değildir.

9. Yediğimiz her şeyde kanserojen olduğu doğru mudur?

Hayır. Her ne kadar pek çok gıda maddesi potansiyel olarak bazı kanserojen elementler ihtiva etse de, insan sağlığı üzerindeki etkisi çoğu kez büyük bir kesinlikle bilinmez. Aynı zamanda kanserojenler dirençte de değişirler ve araştırma, en büyük kaygı unsurlarını tanımamıza da yardımcı olabilirler. Gıdalarda oluşan zayıf kanserojenik unsurlar tarafından sorun oluşturulmuş potansiyel riskler, uygun bir tarzda kontrol edilebilir. Ancak, ekseriya toplum tarafından tolere edilmesine ve kabul edilmesine ihtiyaç gösterir.

10. Akrilamidin en büyük kaynağını gıdalar mı yoksa diğer kaynaklar mı oluşturuyor?

Bazı gıdalarda bulunmuş akrilamid miktarları, içme suyu için tavsiye edilen veya gıda ile ve gıdaların paketlenmesinde kullanılan kağıtla temastan beklenen veya kozmetik kullanmadan oluşan akrilamid miktarlarından çok daha yüksektir. Mamafih, sigara içiminden dolayı maruz kalma da önemli olabilir.

Kanıt Sorgulamaları:

11. Kanıtlar tamamlanmamışa benziyor, bazı gıdaları yemekten elde edilen kanserin artırmış olduğu bir riske doğru hızla gidileceğinden emin misiniz?

Güncel kanıtların tamamlanmamış olduğu bir gerçektir. Gıdalardaki akrilamidin formasyonunu, muhtemel sağlık üzerindeki etkilerini ve gıdalardaki miktarlarını düşürmede başarılı olabilecek ölçüleri daha iyi anlamanın elde edilmesi için daha fazla bilgiye ihtiyaç vardır. Kategorik olarak, kanserlerin ne gibi fonksiyonları olduğu, bugün için belirlenememiştir. Gıdalardaki akrila-midle ilişkilendirilebilecek, genelde gıdalar tarafından sebebiyet verildiğini bildiğimiz hususlar da tam olarak bilinmemektedir.

12. Akrilamid, vücudumuzda tabii olarak üretiliyor mu? Sonuçlar doğrulanmamış mıdır?

Akrilamidin insan vücudunda üretildiğine dair bir kanıt yoktur ve kesinlikle ölçülmüş bir değer de yoktur. Çeşitli deneyler bunu göstermiştir. Ancak, bu hipotezler, bir ihtimal olarak değişebilir.

13. Sonuçlar tam olarak ne kadar güvenlidir?

Test edilmiş gıda tiplerinin sayısı küçüktür ve test edilmiş gıda örnekleri akrilamid muhtevaları bakımından geniş bir aralıkta çeşitlendirilmiştir. İsveçin bildirisi, gıdalardaki akrilamidin yükseltilmiş seviyelerini belirten ilk rapordur. Mamafih, bugün Hollanda’dan Norveç’ten, İsviçre’den, ABD’den ve İngiltere’den gıda örneklerinde de akrilamid bulunmuştur, buna rağmen gıdalarda akrilamidin oluşma mekanizmasının daha fazla anlaşılmasına ihtiyaç vardır.

14. Gıdaların işlenmesini nasıl yaptıkları hakkında gıda endüstrisinin bize söylediklerine güvenebilir miyiz?

Gıda endüstrisi, ürünlerini güvensiz olarak algılayan tüketicilerin bu tavırlarını, tüketiciye potansiyel zararlı olabilen bir ürünü satmadaki sorumluluklarında olduğu gibi, dikkate alması gerekir. Resmi yönetimin gözetimi, işlenmiş ürünlerinin nasıl elde edildiği hakkında gıda endüstrisi tarafından iddiaları doğrulama veya yalanlama ve pazarlama üzerinde tüketiciler için bir güvence düzeyi sağlamalıdır.

Suda Akrilamid:

15. İçme suyunun arıtımında niçin poliakrilamid kullanılır?
 
Poliakrilamid, sudan istenmeyen unsurların fıltrelen-mesinin, ayıklanmasının daha kolay yapıldığı katı malzemelerle kombine olmuş, temizleme ajanlarının çeşitlerinden biri olarak kullanılmaktadır. Burada, poliakrilamidin içinde çok düşük düzeyde akrilamid vardır.

16. Suda Akrilamid için maksimum limiti belirten bir yönerge var mıdır?

İçme suyu kalitesi için VVHO’nun yönergesine göre, bir litre içme suyunda 0.5 mikrogram akrilamid olarak bildirilmiştir. Avrupa Birliğinde bu rakam 0.1 mikro gram / 1 litre sudur.

Başlangıçta, vejeteryan yemekler, et yemeye inanmayan insanlar için hazırlandı. Bu anlayıştaki vejeteryan yemekler helaldir. Et yemeye izin vermeyen, ya da tiksindirici bulan anlayış İslami öğretilere karşı bir anlayıştır. Bu sebeple, Müslümanlar için vejeteryanizm veya vejeteryan yemekler bir seçenek değildir, çünkü et yemeye karşı olan bir inanç doğru kabul edilmez. Ancak bir kimse et yemekten zevk alamadığı için et yemiyorsa bunda bir yanlışlık yoktur.

Bazen, vejeteryan yemekler gelatin, peynir ve yumurta ihtiva edebilir. Bu iki endişeye neden olur. Bunlardan birisi jelatin veya peynirdeki enzim haram olabilir. Bu da vejeteryan yemeğin kendisini de haram yapar. Diğeri ise yumurtaya veya süt ürünlerine alerjisi olan bir tüketici için beklenmeyen reaksiyonlara sebep olabilir.

En iyisini Allah (c.c.) bilir.

Bir kısım İslâm düşünürü, alkol içinde eritilmiş aroma ihtiva eden gıda maddesinin de helâl olmadığı görüşündedir. Çünkü, çoğu içildiği zaman sarhoşluk veren alkol, çok az da olsa bu gıda maddesine karışmıştır.

Diğer bir kısım İslâm düşünürüne göre ise helâldir. Çünkü alkolde eritilmiş aroma ilave edilmiş gıda mad­desinden az veya çok yediği zaman insanı sarhoş etmiyor.

Gücümüz yetiyorsa, birinci görüşe uymaya çalışmamız daha emniyetli ve daha güzeldir diye düşünüyoruz.